تا به حال حس کردهاید که دستتان ناگهان از جای خود خارج شده و دیگر نتوانستهاید آن را حرکت دهید؟ این نشانهای از دررفتگی شانه است؛ یکی از شایع ترین دررفتگیها در بدن که اغلب بر اثر ضربه یا افتادن اتفاق میافتد، شانه به دلیل تحرک بالا و ساختار آناتومیکی خاص، مستعد خروج از جای خود است، اما چرا برخی افراد بیشتر در معرض آن هستند؟ و چه باید کرد اگر این اتفاق افتاد؟ در ادامه به بررسی علل، علائم و روشهای درمان این آسیب پرداخته خواهد شد.
دررفتگی شانه چیست؟
دررفتگی شانه به وضعیتی اطلاق میشود که در آن استخوان بازوی بالایی از کاسه شانه خارج میشود و این آسیب در اثر ضربه، سقوط یا حرکات ناگهانی ایجاد میشود، در رفتگی شانه یکی از شایعترین انواع در رفتگیها است و بسیار دردناک است.
آناتومی شانه، شامل چندین استخوان، لیگامان و عضله است که به هم متصل شدهاند و به شانه اجازه میدهند که حرکات گستردهای داشته باشد، استخوان هومروس در داخل کاسه شانه قرار میگیرد و با رباطها و تاندونها به هم متصل میشود و این ساختار پیچیده، شانه را در معرض آسیب پذیری قرار میدهد.
علل دررفتگی شانه
دررفتگی شانه زمانی رخ میدهد که سر استخوان بازو از حفره گلنوئید در استخوان کتف خارج شود و این مفصل بیشترین دامنه حرکت را در بدن دارد، اما همین ویژگی آن را نسبت به ناپایداری و دررفتگی مستعد میکند و علل دررفتگی شانه را میتوان به سه دسته اصلی تقسیم کرد:
ضربات شدید
این نوع از دررفتگی معمولا ناشی از وارد شدن نیروی شدید به شانه است و بیشتر در موارد زیر دیده میشود:
- افتادن روی دست کشیده شده
- تصادف رانندگی
- آسیبهای ورزشی مانند ورزش های برخوردی مثل فوتبال، کشتی، یا بسکتبال
- ضربه مستقیم به شانه
شانه ناپایدار
در این حالت مفصل شانه به دلیل آسیب قبلی یا نقص مادرزادی، تمایل به دررفتگی دارد و علتها شامل:
- آسیب قبلی به لیگامانها یا لابروم (لبه غضروفی گلنوئید)
- کاهش قدرت یا تعادل عضلات اطراف شانه
- اختلالات بافت همبند مثل سندرم مارفان یا اهلرز-دانلوس
دررفتگی ناشی از حرکات تکراری
در برخی ورزشکاران مثل شناگران یا پرتاب کنندگان نیزه یا کارگران صنعتی، حرکات مکرر بالای سر موجب تضعیف ساختارهای تثبیتکننده شانه میشود و در نهایت به دررفتگی منجر میشود.
بیشتر بخوانید: درمان خانگی کشیدگی تاندون شانه
علائم دررفتگی شانه
علائم دررفتگی شانه واضح و شدید هستند و بیمار به سرعت متوجه آسیب میشود، این علائم میتوانند بسته به نوع دررفتگی (قدامی، خلفی یا تحتانی) کمی متفاوت باشند، اما علائم کلی عبارتاند از:
- درد ناگهانی و شدید در ناحیه شانه، که ممکن است به بازو و گردن نیز سرایت کند.
- شانه ممکن است به وضوح تغییر شکل پیدا کند و به سمت جلو یا پایین بیفتد.
- ناحیه آسیب دیده ممکن است ورم کرده و کبود شود.
- شخص در حرکت دادن بازو به سمت جلو یا بالا با مشکل مواجه میشود.
- بیحسی یا گزگز به ویژه در ناحیه بازو یا انگشتان دست، بهعلت فشار بر اعصاب اطراف
- برخی بیماران هنگام وقوع آسیب، صدایی مانند “تق” یا “جا رفتن” احساس میکنند.
روش های تشخیص دررفتگی شانه
تشخیص در رفتگی شانه معمولا از طریق معاینه فیزیکی و تصویربرداری مانند X-ray یا MRI انجام میشود، در ادامه تمام رش ها را ذکر خواهیم کرد:
- پزشک با پرسش از نحوه آسیب، شدت درد، سابقه دررفتگی و علائم همراه، به نوع و شدت آسیب پی میبرد.
- با مشاهده تغییر شکل شانه، لمس سر استخوان، بررسی دامنه حرکت و تست های عصبی، تشخیص اولیه داده میشود.
- رادیوگرافی عکس ساده برای تأیید جابجایی استخوان و شناسایی نوع دررفتگی یا شکستگی احتمالی انجام میشود.
- امآرآی برای بررسی آسیب به لیگامان، لابروم یا تاندونها در دررفتگی های پیچیده یا مزمن استفاده میشود.
- سیتیاسکن در موارد مشکوک به شکستگی های ظریف یا دررفتگی پیچیده که در عکس ساده مشخص نیست، کاربرد دارد.
بیشتر بخوانید: بهترین جراح تعویض مفصل شانه در بابل مازندران
درمان دررفتگی شانه
درمان دررفتگی شانه به هدف بازگرداندن استخوان به موقعیت طبیعی، کاهش درد، پیشگیری از آسیب بیشتر و جلوگیری از دررفتگی مجدد انجام میشود و مراحل درمان بسته به شدت آسیب، دفعات دررفتگی، سن بیمار و سطح فعالیت فیزیکی متفاوت است که در ادامه درمانها را به طور کامل بررسی میکنیم:
جااندازی مفصل
اولین قدم درمان، بازگرداندن استخوان به محل اصلی خود است، اگر دررفتگی ساده باشد، با مانورهای خاص و بیحسی موضعی بهصورت غیرجراحی انجام میشود و در موارد شکستگی یا آسیب شدید بافتی، جااندازی به صورت جراحی (باز) انجام خواهد شد.
بیحرکت سازی
پس از جااندازی، شانه برای مدتی بیحرکت میماند تا بافتها ترمیم شوند، این کار با آویز گردنی یا اسلینگ به مدت ۱ تا ۳ هفته انجام میشود، طول دوره بیحرکتی بستگی به شدت آسیب، سن بیمار و سطح فعالیت دارد و در ورزشکاران دوره کوتاهتر است تا از خشکی مفصل جلوگیری شود.
دارو درمانی
برای کاهش درد و التهاب پس از دررفتگی، داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن یا استامینوفن تجویز میشوند و در موارد درد شدید یا اسپاسم عضلانی، پزشک داروهای شل کننده عضلات یا تزریق کوتاه مدت ضدالتهاب تجویز میکند و مصرف منظم و تحت نظر پزشک ضروری است.
فیزیوتراپی و توان بخشی
بعد از دوران بیحرکتی، فیزیوتراپی برای بازگشت عملکرد طبیعی شانه آغاز میشود، ابتدا تمرینات ساده برای بازیابی دامنه حرکت و سپس تمرینات تقویتی برای عضلات شانه و اطراف آن انجام میشود و هدف، بازسازی تعادل عضلانی و پیشگیری از دررفتگی مجدد است.
جراحی
اگر شانه به طور مکرر در برود یا آسیب بافتی شدید وجود داشته باشد، جراحی توصیه میشود، در این روش، لیگامانها یا لابروم ترمیم و مفصل تثبیت میشود و جراحی بیشتر برای ورزشکاران یا افراد دارای فعالیت شدید انجام میگیرد، پس از آن نیاز به فیزیوتراپی دقیق است.
سوالات متداول
معمولا بین ۴ تا ۸ هفته زمان نیاز است، اما بازگشت کامل به ورزش یا فعالیت شدید ممکن است تا ۳ ماه طول بکشد.
خیر! این کار بسیار خطرناک است و به اعصاب یا عروق آسیب جدی وارد میکند، جااندازی فقط باید توسط پزشک انجام شود.
نتیجهگیری
دررفتگی شانه اگر به موقع تشخیص داده و درمان شود، معمولا بدون عارضه جدی بهبود مییابد و با پیروی از برنامه توان بخشی و تقویت عضلات اطراف شانه، میتوان از عود مجدد آن جلوگیری کرد، بازگشت به فعالیتهای روزمره و ورزشی باید با احتیاط و تحت نظر پزشک انجام شود تا پایداری مفصل حفظ شود.