بعد از تعویض مفصل شانه، بسیاری از افراد نمیدانند دقیقا از چه لحظهای باید مراقبتها را جدی بگیرند و چه اقدام هایی روند بهبودی را سرعت میبخشد، این دوره، مرحلهای حساس است؛ چون مراقبتها تعیین میکند شانه چقدر خوب حرکت کند و درد چقدر کاهش یابد، اما چطور باید از شانه بعد از عمل مراقبت کنیم؟ چه فعالیتهایی مجاز است و کدامها آسیب زننده؟ اگر شما هم به دنبال یک راهنمای جامع هستید، ادامه مطلب تمام نکاتی را که برای یک دوران نقاهت موفق نیاز دارید، مرور میکند.
اهمیت مراقبت بعد از تعویض مفصل شانه
مراقبت های بعد از تعویض مفصل شانه نقش تعیین کنندهای در موفقیت جراحی دارند و رعایت دقیق توصیه های پزشک و فیزیوتراپیست به کاهش درد، پیشگیری از عفونت و تورم، و بهبود سریع دامنه حرکتی کمک میکند و عدم توجه به مراقبتها باعث جابهجایی پروتز، آسیب به بافت اطراف، محدودیت حرکتی دائمی یا نیاز به عمل مجدد میشود و همچنین مراقبت صحیح باعث تسریع بازگشت به فعالیتهای روزمره و افزایش طول عمر مفصل مصنوعی میشود و به عبارت دیگر، نتیجه عمل نه تنها به مهارت جراح، بلکه به پایبندی بیمار به برنامه مراقبتی بستگی دارد و این مرحله، تضمین کننده ایمنی و عملکرد مطلوب شانه است.
مراقبت های بلافاصله پس از جراحی
دوران اولیه بعد از عمل، حساسترین مرحله برای حفظ موفقیت جراحی و جلوگیری از عوارض جراحی تعویض مفصل شانه است و مهمترین نکات عبارتند از:
- داروهای مسکن و ضدالتهاب طبق نسخه پزشک مصرف شود.
- کمپرس سرد روی شانه در ۴۸ ساعت اول میتواند تورم و درد را کاهش دهد.
- دست و شانه باید آرام و بدون حرکت اضافی نگه داشته شود.
- شانه تازه جراحیشده باید با اسلینگ یا آتل تثبیت شود.
- پانسمان باید خشک و تمیز نگه داشته شود.
- ترشحات غیرعادی، گرمی یا بوی بد را فورا گزارش دهید.
- دستکاری زخم یا خیس کردن آن تا زمان اجازه پزشک ممنوع است.
- خوابیدن به پشت یا به سمت مخالف شانه جراحی شده توصیه میشود.
مهم ترین مراقبت های بعد از تعویض مفصل شانه
اکثر بیماران روز بعد از جراحی تعویض مفصل شانه از بیمارستان مرخص می شوند و هنگامی که در خانه هستید، حتما دستورالعمل های جراح ارتوپد خود را به خصوص در هفته های اول به دقت دنبال کنید.
داروها برای تسکین درد
پس از جراحی، بهترین جراح ارتوپد در بابل داروهای مسکن، ضدالتهاب و گاهی آنتیبیوتیک تجویز میکند و مصرف منظم این داروها در روزهای اول برای کنترل درد و جلوگیری از عفونت ضروری است، هرگز دوز دارو را خودسرانه کم یا زیاد نکنید و مصرف را بدون مشورت پزشک قطع نکنید و اگر با عوارضی مثل تهوع، حساسیت پوستی یا سرگیجه روبهرو شدید، سریعا اطلاع دهید.
استفاده از یخ برای کنترل درد
در سه روز اول بعد جراحی کیسه یخ را روی شانه خود قرار دهید بعد از روز سوم سه تا پنج بار در روز به خصوص قبل از خواب از کیسه یخ استفاده کنید، یخ را در پارچه بپیچید و یا از روی لباس خود، روی جای جراحی قرار دهید و از قرار دادن آن به صورت مستقیم روی پانسمان بدن اجتناب کنید چرا که پانسمان باید خشک بماند.
استفاده از شانه بند
به مدت شش هفته از بند شانه استفاده خواهید کرد، اسلینگ برای محافظت از مفصل تعویض شده و در بیماران با تعویض مفصل شانه برای محافظت از ترمیم روتاتور کاف مهم است و توصیه می کنیم هر زمان که در مکان های عمومی یا در حال حرکت هستید آن را بپوشید، اما در حین فعالیت های نسبتا بی حرکت، مانند مطالعه، تماشای تلویزیون یا کار پشت میز آن را شل کنید و از بازوی خود برای انجام فعالیتهای عادی روزانه مانند خوردن، نوشتن یا اصلاح استفاده کنید، اما تا زمانی که به شما اجازه داده نشده اشیاء سنگین را بلند نکنید یا حرکات ناگهانی انجام ندهید.
در مواقع زیر فیکس کننده را بپوشید:
- راه رفتن
- در انبوه جمعیت
- در حالی که شما خواب هستید.
در موارد زیر فیکس کننده را باز کنید :
- حمام کردن
- لباس پوشیدن
- هنگام انجام تمرینات دامنه حرکتی خود
- هر روز چندین بار آرنج خود را خم و راست کنید.
در مدت کوتاهی پس از جراحی اگر از شانه بند استفاده نکنید و از حرکات تند و امثال آن اجتناب نکید و یا زمین بخورید خطر دررفتگی شانه جایگزین شده وجود دارد.
مراقبت از زخم
تمیز و خشک نگه داشتن محل برش جراحی از اصول مهم مراقبت در خانه است، پانسمان باید طبق دستور پزشک تعویض شود و از تماس زخم با آب تا زمان مجاز جلوگیری شود، قرمزی شدید، ترشح بدبو، تورم غیرطبیعی یا افزایش درد نشانه عفونت است و باید فورا گزارش شود، هیچگونه کرم یا محلول بدون نسخه روی زخم نزنید و مراقبت صحیح از زخم باعث ترمیم سریعتر، جلوگیری از عفونت و بهبود ظاهر اسکار میشود.
حمام رفتن
بعد از تعویض مفصل شانه، مراقبت از زخم جراحی هنگام حمام کردن بسیار مهم است و تا زمانی که پزشک اجازه نداده، نباید محل برش خیس شود، از دوش گرفتن کوتاه با آب ولرم استفاده نید، اما پانسمان باید خشک و محافظت شده باقی بماند و از فرو بردن دست یا شانه در آب خودداری کنید و صابون یا شامپو را مستقیما روی زخم نزنید، استفاده از حوله نرم برای خشک کردن اطراف زخم و رعایت فاصله از جریان مستقیم آب، به جلوگیری از عفونت و حفظ استریل بودن محل کمک میکند و رعایت این نکات باعث ترمیم سریعتر و کاهش ریسک عفونت میشود.
وعده های غذایی بعد از جراحی
تغذیه پس از جراحی نقش مهمی در ترمیم بافتها و افزایش انرژی دارد، مصرف پروتئین کافی از قبیل مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات، میوهها و سبزیجات تازه، و نوشیدن آب به اندازه کافی باعث تقویت سیستم ایمنی و تسریع روند بهبود میشود و از غذاهای پرنمک، چرب یا فرآوریشده که التهاب را افزایش میدهند دوری کنید و اگر داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنید، در مورد غذاهای حاوی ویتامین K با پزشک مشورت کنید، تغذیه درست بخشی از روند درمان است نه فقط یک توصیه جانبی.
ویزیت های دوره ای
دو قرار اول شما یک تا دو هفته بعد از جراحی و شش هفته بعد از جراحی برنامه ریزی می شود، در اولین قرار ملاقات، علاوه بر برداشتن بخیه، از شانه شما رادیوگرافی نیز انجام می شود.
در طول سال اول پس از جراحی، شما برای ویزیت شدن توسط جراحتان، در سه ماه، شش ماه و 12 ماه، به جراح ارتوپد خود مراجعه خواهید کرد و پس از آن، برای بازدیدهای سالانه برای ارزیابی وضعیت و عملکرد ایمپلنت خود توسط پزشک ویزیت خواهید شد.
خوابیدن پس از جراحی
خوابیدن یک یا دو هفته پس از جراحی سخت است، خود جراحی در چرخه خواب و بیداری شما اختلال ایجاد میکند و همچنین، بسیاری از افراد زمانی که به پشت دراز می کشند، شانه درد بیشتری دارند و برای کمک به کاهش درد، سعی کنید به روش زیر بخوابید.
- در صندلی با پشتی قابل تنطیم یا بر روی تختی که با بالش ها زاویه 35 تا 45 درجه ایجاد کردید بخوابید و استراحت کنید.
- با یک بالش در پشت آرنج خود بازو را کمی از بدن خود بالاتر نگه دارید.
- پوشیدن شانه بند حین خواب
بیشتر بخوانید: نحوه خوابیدن بعد از تعویض مفصل شانه
فیزیوتراپی
پس از تعویض شانه، فیزیوتراپی ضروری است و روز اول پس از جراحی، فیزیوتراپ ورزشهای خاصی را به شما آموزش میدهد که از سفت شدن آرنج و شانهتان جلوگیری میکند و به شما کمک میکند دامنه حرکتی کامل را به دست آورید، انجام تمرینات در ابتدا دشوار خواهد بود اما با گذشت زمان آسان تر می شود و قبل از اینکه بیمارستان را ترک کنید، فیزیوتراپیست مطمئن می شود که آنها را به درستی انجام می دهید، بیماران شش هفته پس از جراحی، فیزیوتراپی فعال را شروع میکنند، استفاده از اسلینگ را کاهش میدهند.
فعالیت های ممنوع بعد از تعویض مفصل شانه
پس از جراحی تعویض مفصل شانه، انجام برخی فعالیت ها به پروتز آسیب زده یا روند بهبود را طولانی میکند و مهمترین موارد عبارتند از:
بلند کردن اجسام سنگین
بعد از تعویض مفصل شانه، حتی بلند کردن اجسام سبک فشار زیادی روی پروتز وارد کرده و باعث جابهجایی یا آسیب مفصل میشود، باید از حمل کیسه خرید، جعبه یا هر وزنهای که نیاز به استفاده مستقیم از شانه دارد، خودداری کنید تا پروتز فرصت تثبیت کامل پیدا کند و رعایت این محدودیت چند هفته تا چند ماه طول میکشد و به تدریج با اجازه پزشک میتوان وزنهای سبک را اضافه کرد.
حرکات ناگهانی یا شدید شانه
چرخش سریع یا کشش بیش از حد شانه مفصل تازه جراحی شده را دچار آسیب یا ناپایداری میکند، حتی حرکت ناگهانی هنگام بلند شدن از تخت یا نشستن باعث درد شدید یا آسیب به بافت اطراف مفصل میشود، انجام آرام و کنترل شده حرکات توصیه شده فیزیوتراپیست بسیار مهم است تا دامنه حرکتی بدون خطر افزایش یابد.
فعالیت های ورزشی سنگین
ورزش هایی که فشار مستقیم به شانه وارد میکنند مانند وزنهبرداری، شنا، تنیس، بسکتبال یا ورزشهای پرتابی، تا زمان اجازه پزشک ممنوع هستند و انجام زودهنگام این ورزشها پروتز را تحت فشار قرار میدهد، بافت های اطراف شانه را ملتهب کرده و روند بهبود را طولانی مینماید، ورزشهای سبک و حرکات فیزیوتراپی، جایگزین مناسبی در این دوران هستند.
رانندگی بعد از جراحی
رانندگی در روزهای اولیه پس از عمل ممنوع است، زیرا کنترل فرمان و حرکت ناگهانی دست فشار روی شانه وارد میکند و همچنین فعالیت هایی که نیاز به تعادل شدید، برداشتن اجسام یا واکنش سریع دارند، مانند دوچرخه سواری یا کار با ابزار سنگین، خطر آسیب و جابهجایی پروتز را افزایش میدهند و تا زمان تأیید پزشک، بهتر است از هر فعالیت پرخطر خودداری شود.
فشار مستقیم به شانه
خوابیدن روی شانه جراحی شده یا وارد کردن هرگونه فشار مستقیم به مفصل، باعث درد شدید، تورم و احتمال آسیب به بافتها و پروتز میشود، حتی تکیه دادن به دست برای بلند شدن از صندلی فشار ایجاد میکند و استفاده از بالشهای حمایتی و حفظ وضعیت مناسب بدن هنگام استراحت و نشستن، از آسیب ها جلوگیری میکند و به ترمیم بهتر کمک مینماید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
پس از جراحی شانه، برخی علائم نیازمند بررسی فوری توسط پزشک هستند تا از عوارض جدی جلوگیری شود:
- درد شدید و ناگهانی که با داروهای مسکن کنترل نمیشود.
- تورم یا گرمی غیرطبیعی در شانه یا بازو که نشانه عفونت یا التهاب شدید است.
- ترشحات چرکی یا بدبو از محل زخم که علامت عفونت است.
- بیحسی، ضعف یا تغییر رنگ دست که نشان دهنده مشکل عروقی یا عصبی است.
- محدودیت حرکتی ناگهانی یا افت ناگهانی قدرت شانه که به جابهجایی پروتز یا آسیب بافت اشاره دارد.
- تب یا علائم عمومی بیماری مانند لرز، ضعف شدید یا تعریق غیرطبیعی.
سوالات متداول
فعالیت های سبک روزمره را چند روز پس از جراحی میتوان شروع کرد، اما بلند کردن اجسام سنگین، ورزش یا حرکات شدید شانه تا اجازه پزشک ممنوع است.
بهبودی مفصل شانه پس از جراحی چند هفته طول میکشد، اما بازگشت کامل دامنه حرکت و قدرت شانه۳ تا ۶ ماه طول میکشد و به پایبندی به فیزیوتراپی بستگی دارد.
در نهایت…
مراقبت های بعد از تعویض مفصل شانه نقش تعیین کنندهای در موفقیت جراحی و بازگشت عملکرد طبیعی شانه دارند و رعایت داروها، حرکات فیزیوتراپی، استراحت مناسب و جلوگیری از فشار یا فعالیت های سنگین، درد و تورم را کاهش میدهد و از عوارض جدی جلوگیری میکند، پایبندی به برنامه مراقبتی، سرعت بهبود را افزایش میدهد و طول عمر مفصل مصنوعی را تضمین میکند.