شانه یخ زده که با نام علمی کپسولیت چسبنده نیز شناخته میشود، به شرایطی اطلاق میشود که در آن مفصل شانه دچار سفتی و درد میشود. این وضعیت معمولاً بهطور تدریجی پیشرفت کرده و میتواند بهشدت بر توانایی حرکت دادن بازو تأثیر بگذارد. این بیماری بیشتر در افراد 40 تا 60 ساله مشاهده میشود و در افرادی که دیابت دارند، شایعتر است. درک علل، علائم و گزینههای درمانی شانه منجمد میتواند به افراد کمک کند تا این بیماری را بهتر مدیریت کنند.
شانه یخ زده چیست؟
شانه منجمد زمانی رخ میدهد که بافتهای اطراف مفصل شانه (که به آن کپسول گفته میشود) دچار التهاب و سفتی میشود. با گذشت زمان، این مسئله منجر به کاهش حرکت و افزایش درد میشود. مفصل شانه که یک مفصل توپ و کاسهای است، به کمک بافتها و عضلات اطراف خود حرکت میکند. زمانی که کپسول مفصل ضخیم و سفت شود، حرکت را محدود کرده و باعث درد میشود.
بیشتر بخوانید: آناتومی شانه
سندرم شانه یخزده
سندرم شانه یخزده، که به آن کپسولیت چسبنده نیز گفته میشود، وضعیتی است که با سفتی و درد در مفصل شانه مشخص میشود و میتواند بهطور قابلتوجهی حرکات را محدود کند. این بیماری معمولاً بهطور تدریجی توسعه مییابد، اغلب پس از یک آسیب یا بیحرکتی طولانی، و دارای سه مرحله مشخص است: مرحله یخزدن (افزایش درد و محدودیت در دامنه حرکتی)، مرحله یخزده (سفتی با درد کمتر) و مرحله ذوبشدن (بازیابی تدریجی حرکت). در حالی که علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست، عواملی مانند سن، جنسیت و برخی شرایط پزشکی ممکن است ریسک ابتلا را افزایش دهند. درمان معمولاً شامل فیزیوتراپی، داروهای مسکن برای تسکین درد و در برخی موارد، تزریق کورتیکواستروئید یا مداخلات جراحی برای بازگرداندن عملکرد شانه است.
این بیماری معمولاً از سه مرحله مختلف عبور میکند:
- مرحله یخزدن (Freezing): در این مرحله، درد شروع به ایجاد میشود و دامنه حرکتی شانه کاهش مییابد. این مرحله ممکن است بین 6 هفته تا 9 ماه طول بکشد.
- مرحله یخ زده (Frozen): در این مرحله، درد ممکن است کاهش یابد، اما شانه به شدت سفت میشود و حرکت بازو سخت میشود. این مرحله میتواند از 4 ماه تا 12 ماه ادامه داشته باشد.
- مرحله ذوب (Thawing): در این مرحله، شانه بهتدریج حرکت خود را دوباره به دست میآورد و درد کاهش مییابد. این مرحله میتواند از 6 ماه تا 2 سال طول بکشد.
علل شانه یخ زده
علت دقیق شانه منجمد هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما چندین عامل میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند:
1. آسیب یا جراحی
در برخی موارد، شانه یخ زده پس از آسیب یا جراحی شانه که باعث محدودیت حرکت میشود، ایجاد میشود. به عنوان مثال، عدم حرکت دادن شانه برای مدت طولانی بعد از جراحی یا آسیب میتواند منجر به ایجاد کپسولیت چسبنده شود.
2. دیابت
افرادی که دیابت دارند، بیشتر در معرض ابتلا به شانه یخزده قرار دارند. تحقیقات نشان داده است که افراد مبتلا به دیابت به میزان 10% تا 20% بیشتر از افراد غیر دیابتی به این بیماری مبتلا میشوند.
3. سن و جنسیت
شانه منجمد بیشتر در افراد 40 تا 60 ساله دیده میشود. همچنین زنان بیشتر از مردان به این بیماری دچار میشوند، هرچند دلیل این تفاوت جنسیتی هنوز کاملاً مشخص نیست.
4. بیماریهای دیگر
برخی بیماریهای خاص میتوانند خطر ابتلا به شانه منجمد را افزایش دهند. این بیماریها شامل:
- اختلالات تیروئید (هم تیروئید کمکار و هم پرکار)
- بیماریهای قلبی
- بیماری پارکینسون
- سکته مغزی
این بیماریها میتوانند باعث تغییرات در بافتهای همبند بدن یا افزایش التهاب در شانه شوند.
5. محدودیت حرکت
محدودیت طولانیمدت حرکت، چه به دلیل یک بیماری یا آسیب، میتواند منجر به بروز شانه یخ زده شود. بعد از دورهای از بیتحرکی، مانند پس از یک شکستگی یا جراحی، مفصل شانه ممکن است سفت شود و منجر به کپسولیت چسبنده گردد.
علائم شانه یخ زده
شانه منجمد با مجموعهای از علائم که بهطور تدریجی بدتر میشوند، خود را نشان میدهد. علائم اصلی این بیماری شامل موارد زیر است:
1. درد
درد در شانه، بهویژه هنگام دست زدن به فعالیتهایی که نیاز به حرکت بازو دارند، یکی از شایعترین علائم است. این درد معمولاً مبهم و کمجان است، اما در برخی موارد میتواند شدیدتر و تیزتر باشد، بهویژه هنگام حرکت شانه در جهتهای خاص.
2. سفتی
سفتی و محدودیت حرکت از ویژگیهای اصلی شانه یخ زده است. افراد ممکن است نتوانند بازوی خود را بالا ببرند یا دست خود را پشت سر ببرند، و این محدودیت حرکتی میتواند انجام کارهای روزمره مانند لباس پوشیدن یا بلند کردن اشیاء را دشوار کند.
3. درد شبانه
درد ممکن است در شب بدتر شود و خوابیدن بر روی شانه منجمد میتواند درد را تشدید کند.
4. محدودیت دامنه حرکت
با پیشرفت بیماری، دامنه حرکت شانه بیشتر محدود میشود. این محدودیت میتواند همه چیز را از برداشتن اشیاء بالای سر تا شرکت در ورزشها و فعالیتها تحت تأثیر قرار دهد.
تشخیص شانه یخ زده
تشخیص شانه منجمد معمولاً از طریق معاینه فیزیکی دقیق توسط پزشک متخصص صورت میگیرد، که دامنه حرکتی شانه را ارزیابی میکند. تصاویر رادیوگرافی مانند X-ray یا MRI ممکن است برای رد احتمال وجود علل دیگر درد شانه مانند آرتروز یا آسیب به تاندونها استفاده شود. با این حال، این روشهای تصویربرداری معمولاً برای تأیید تشخیص شانه منجمد لازم نیستند، زیرا این بیماری عمدتاً از طریق علائم خاص و آزمایشهای فیزیکی شانه تشخیص داده میشود.
روشهای درمان شانه یخ زده
درمان شانه یخزده بهمنظور کاهش درد، بهبود حرکت و بازگرداندن عملکرد طبیعی شانه طراحی شده است. از آنجا که این بیماری ممکن است بهطور خود به خود بهبود یابد، بسیاری از افراد ابتدا درمانهای غیرتهاجمی را انتخاب میکنند. با این حال، در موارد شدیدتر، ممکن است نیاز به مداخلات پزشکی باشد.
1. فیزیوتراپی
فیزیوتراپی یکی از ارکان درمان شانه منجمد است. تمرینات کششی و تقویتی به افزایش دامنه حرکت و کاهش سفتی کمک میکند. فیزیوتراپ بیماران را در انجام تمریناتی که بهطور ملایم در شانه کشش ایجاد می کرده و حرکت آن را تحریک میکنند، هدایت می کند.
2. داروها
داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن میتوانند التهاب را کاهش داده و درد را تسکین دهند. در صورتی که درد شدید باشد، پزشک ممکن است داروهای قویتری تجویز کند یا از تزریقهای کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب و تسکین درد استفاده کند.
3. درمان با گرما و یخ
استفاده از یخ بر روی شانه میتواند به کاهش التهاب و تسکین درد، بهویژه در مراحل یخزدگی و انجماد، کمک کند. از طرف دیگر، استفاده از پدهای گرم میتواند به شل شدن عضلات و بهبود انعطافپذیری کمک کند.
4. تزریق کورتیکواستروئید
در مواردی که درد و سفتی شدید باشد، تزریقهای کورتیکواستروئید به مفصل شانه میتواند تسکیندهنده باشد و التهاب را کاهش دهد. این تزریقها معمولاً با فیزیوتراپی برای دستیابی به بهترین نتیجه ترکیب میشوند.
5. گسترش مفصل
در این روش، پزشک آب استریل را به داخل مفصل شانه تزریق میکند تا با کشش بافتها، حرکت شانه بهبود یابد. این روش اغلب همراه با فیزیوتراپی برای تسریع روند بهبودی انجام میشود.
6. جراحی
جراحی معمولاً بهعنوان آخرین راهحل برای افرادی در نظر گرفته میشود که به سایر درمانها پاسخ نمیدهند. گزینهها شامل جراحی آرتروسکوپی شانه است که در آن جراح با استفاده از ابزارهای کوچک، بافتهای اسکار را برداشته یا قسمتهای سفت کپسول شانه را آزاد میکند یا دستکاری زیر بیهوشی است که در آن پزشک مفصل شانه را در حالی که بیمار بیهوش است، به آرامی حرکت میدهد تا چسبندگیها شکسته شوند.
درمان سریع شانه یخ زده
برای درمان سریع شانه یخ زده، ابتدا میتوان از داروهای مسکن مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و التهاب استفاده کرد. سپس، فیزیوتراپی میتواند به سرعت دامنه حرکتی شانه را افزایش دهد. تمرینات کششی روزانه تحت نظر فیزیوتراپ، همراه با استفاده از یخ برای کاهش التهاب و گرما برای شل شدن عضلات، میتواند به بهبود سریعتر کمک کند. در موارد شدیدتر، تزریق کورتیکواستروئید نیز ممکن است به کاهش التهاب و تسکین درد کمک کند.
بهترین دارو برای شانه یخ زده
بهترین داروها برای شانه یخ زده معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs):
- داروهایی مانند ایبوپروفن (ادویل، موتین) یا نپروکسن (آلو) میتوانند به کاهش درد و التهاب در شانه کمک کنند.
- تزریق کورتیکواستروئیدها:
- برای درد و التهاب شدیدتر، تزریق کورتیکواستروئید (مانند پردنیزون یا متیل پردنیزولون) به طور مستقیم به داخل مفصل شانه میتواند تسکین قابل توجهی ایجاد کند.
- داروهای شل کننده عضلات:
- اگر سفتی عضلات همراه با شانه یخ زده وجود داشته باشد، داروهای شل کننده عضلات مانند سیکلوبنزاپرین ممکن است برای کاهش گرفتگی تجویز شوند.
- مسکنهای موضعی:
- منظور از مسکن های موضعی همان پمادها هستند که روی موضع درد زده می شود. کرمها یا پچهایی که حاوی کپسایسین یا لیدوکائین هستند میتوانند برای تسکین درد موضعی به ناحیه آسیبدیده اعمال شوند.
همیشه قبل از شروع هر نوع دارویی با یک پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر شرایط پزشکی زمینهای مانند دیابت دارید یا وضعیت شما شدید است.
پماد برای شانه یخ زده
برای درمان شانه یخ زده، برخی از پمادها و کرمهای موضعی میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. برخی از گزینههای رایج شامل موارد زیر هستند:
- کرم کپسایسین:
- این پماد که از فلفلهای چیلی گرفته شده است، میتواند با بیحس کردن گیرندههای عصبی در ناحیه آسیبدیده، درد را کاهش دهد. این دارو با کاهش میزان سابستنس P که سیگنالهای درد را به مغز منتقل میکند، عمل میکند.
- ژل دیکلوفناک (ولتارن):
- یک داروی ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAID) در قالب ژل که برای کاهش درد و التهاب شانه مؤثر است. میتوان آن را به طور مستقیم روی پوست ناحیه آسیبدیده استفاده کرد.
- پچها یا کرمهای لیدوکائین:
- لیدوکائین یک بیحسکننده موضعی است که به کاهش درد کمک میکند و میتواند با اعمال آن به ناحیه آسیبدیده، تسکین موقتی ایجاد کند.
- کرم متیل سالیسیلات:
- که معمولاً در محصولات بدون نسخه مانند بنگِی یافت میشود، متیل سالیسیلات با ایجاد احساس گرما میتواند به تسکین درد و سفتی عضلات کمک کند.
این درمانهای موضعی میتوانند بخشی از یک برنامه درمانی جامع برای شانه یخ زده باشند، اما مهم است که قبل از استفاده از آنها با پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر آلرژی یا مشکلات پزشکی دیگری دارید.
بادکش شانه یخ زده
بادکش درمانی میتواند به عنوان یک درمان مکمل برای شانه یخ زده (شانه چسبنده) استفاده شود. در درمان بادکش، با استفاده از فنجانها، خلأ روی پوست ایجاد میشود که معتقدند میتواند به افزایش گردش خون، کاهش التهاب و تسکین درد در ناحیه آسیبدیده کمک کند. این روش میتواند در کاهش سفتی و بهبود حرکت شانه با افزایش جریان اکسیژن و مواد مغذی به عضلات و بافتهای اطراف شانه مؤثر باشد.
با این حال، مهم است که توجه داشته باشید که بادکش درمانی ممکن است تنها تسکین موقت ایجاد کند و درمان اصلی برای شانه یخ زده نیست. معمولاً به عنوان یک درمان مکمل در کنار سایر درمانها مانند فیزیوتراپی، داروها و در برخی موارد تزریق کورتیکواستروئید استفاده میشود.
قبل از امتحان کردن بادکش درمانی، به ویژه اگر مشکلات پزشکی زمینهای دارید یا در حال دریافت درمانهای دیگر هستید، همیشه با پزشک مشورت کنید.
درمان شانه یخ زده با ماساژ
ماساژ درمانی میتواند یک درمان مکمل مفید برای شانه یخ زده (شانه چسبنده) باشد. ماساژ با بهبود گردش خون، شل کردن عضلات سفت و کاهش سفتی در مفصل شانه میتواند به تسکین درد و افزایش حرکت کمک کند. در اینجا برخی از تکنیکهای ماساژ که میتوانند به درمان شانه یخ زده کمک کنند، آمده است:
- ماساژ سوئدی:
- این تکنیک ماساژ ملایم از حرکات طولانی و روان برای شل کردن عضلات و افزایش جریان خون به شانه استفاده میکند. این ماساژ میتواند به کاهش درد و بهبود حرکت کمک کند.
- ماساژ بافت عمیق:
- برای سفتی شدیدتر، ماساژ بافت عمیق به لایههای عمیقتر عضلات و بافتهای همبند میپردازد. این روش میتواند به آزادسازی گرهها و چسبندگیها در ناحیه شانه کمک کند و انعطافپذیری را بهبود بخشد.
- درمان نقاط ماشهای:
- این تکنیک روی نواحی خاصی از سفتی عضلانی یا “نقاط ماشهای” تمرکز دارد. با اعمال فشار به این نقاط، ماساژ درمانی میتواند به کاهش درد و تنش در شانه کمک کند.
- آزادسازی میوفاشیال:
- این تکنیک شامل کشش و فشار ملایم برای آزادسازی تنش در بافتهای همبند (فاشیا) اطراف مفصل شانه است. این روش میتواند به بهبود دامنه حرکتی شانه کمک کند.
مهم است که با یک ماساژور ماهر و با تجربه کار کنید که با این بیماری آشنا باشد و درمان را بر اساس نیازهای خاص شما تنظیم کند. علاوه بر این، ماساژ باید با سایر درمانها مانند فیزیوتراپی و تمرینات کششی ترکیب شود تا بهترین نتیجه حاصل شود. قبل از شروع هر درمان جدید، همیشه با پزشک خود مشورت کنید.
درمان شانه یخ زده در طب سنتی
در طب سنتی، چندین درمان طبیعی برای مدیریت شانه یخزده (شانه چسبنده) وجود دارد که بر بهبود گردش خون، کاهش التهاب و تسکین درد تمرکز دارند. این روشها میتوانند به تسکین علائم کمک کنند، اما به خاطر داشته باشید که درمان اصلی را نباید نادیده گرفت. حتماً به یک متخصص ارتوپد مراجعه کنید تا از وخیم شدن وضعیت پیشگیری کنید و بهترین روش درمانی را دریافت کنید. در اینجا برخی از روشهای رایج در طب سنتی آمده است:
- داروهای گیاهی:
- زردچوبه: به دلیل خاصیت ضد التهابیاش، مصرف زرچوبه در چای یا بهصورت مکمل میتواند به کاهش التهاب در شانه کمک کند.
- زنجبیل: این گیاه نیز خاصیت ضد التهابی دارد و میتوان آن را در چای مصرف کرد یا بهصورت موضعی (پماد زنجبیل) استفاده کرد تا گردش خون را بهبود بخشد و درد شانه را تسکین دهد.
- دارچین: این ادویه به افزایش گردش خون و کاهش التهاب کمک میکند، چه در چای مصرف شود و چه به غذا اضافه شود.
- کمپرس گرم و سرد:
- استفاده از کمپرس گرم و سرد بهطور متناوب میتواند به کاهش درد و التهاب در شانه کمک کند. کمپرس سرد تورم را کاهش داده و شانه را بیحس میکند، در حالی که کمپرس گرم گردش خون را بهبود میبخشد و عضلات سفت را شل میکند.
- ماساژ با روغنهای دارویی:
- روغن کنجد یا روغن خردل برای ماساژ شانه میتواند استفاده شود. این روغنها خاصیت گرمکننده دارند که به بهبود جریان خون و شل شدن عضلات کمک میکند.
- بادکش:
- بادکش یک روش سنتی است که در آن فنجانهایی روی پوست قرار میگیرند تا خلأ ایجاد کنند. این تکنیک به افزایش گردش خون، کاهش التهاب و تسکین درد و سفتی شانه کمک میکند.
- فشار درمانی (آکوپرسچر):
- آکوپرسچر یک تکنیک از طب سنتی چینی است که در آن فشار بر روی نقاط خاص بدن اعمال میشود تا درد را تسکین دهد، گردش خون را بهبود بخشد و تعادل انرژی بدن را بازگرداند. نقاط خاصی روی بازوها، گردن و شانهها میتوانند به کاهش ناراحتی ناشی از شانه یخ زده کمک کنند.
- تنظیمات تغذیهای:
- مصرف یک رژیم غذایی غنی از غذاهای ضد التهابی مانند میوهها، سبزیجات، ماهی و غلات کامل میتواند به مدیریت التهاب در بدن، از جمله در مفصل شانه کمک کند.
در حالی که طب سنتی درمانهای مفیدی ارائه میدهد، مهم است که این درمانها با روشهای معمول پزشکی مانند فیزیوتراپی و داروها ترکیب شوند تا بهترین نتیجه حاصل شود. همیشه قبل از امتحان کردن هر درمان جدید با یک پزشک مشورت کنید.
پیشگیری از شانه منجمد
اگرچه شانه منجمد همیشه قابل پیشگیری نیست، اما اقداماتی میتوانند خطر ابتلا به آن را کاهش دهند. فعال ماندن، بهویژه با تمرینات مربوط به حرکت و تقویت شانه، میتواند مفصل شانه را انعطافپذیر نگه دارد و احتمال ابتلا به کپسولیت چسبنده را کاهش دهد. اگر شما از جراحی شانه یا آسیب به شانه بهبود مییابید، رعایت توصیههای پزشک درباره حرکت و بازتوانی میتواند از بروز سفتی جلوگیری کند.
نتیجهگیری
شانه یخ زده یک وضعیت دردناک و آزاردهنده است که میتواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد. در حالی که درمان ممکن است زمانبر باشد، با برنامه درمانی مناسب شامل فیزیوتراپی، داروها و در برخی موارد جراحی بسیاری از افراد میتوانند بهبودی پیدا کرده و عملکرد شانه خود را بازگردانند. اگر شما از درد شانه یا محدودیت در حرکت بازو رنج میبرید، مشاوره با یک متخصص پزشکی در مراحل اولیه میتواند به جلوگیری از وخامت وضعیت کمک کند و روند بهبودی را تسریع کند.