جراحی تعویض شانه یکی از پیچیده ترین عمل های ارتوپدی است که برای افرادی با آسیب شدید مفصل یا آرتروز پیشرفته انجام میشود، اما این جراحی دقیقا چگونه انجام میشود و چه مراحلی دارد که شانه را دوباره قابل حرکت میکند؟ از برش جراحی تا جایگذاری پروتز و نحوه تثبیت آن، هر مرحله چطور به کاهش درد و بازگرداندن عملکرد شانه کمک میکند؟ دانستن جزئیات عمل ترس و ابهام بیماران را کم میکند.
دلایل انجام جراحی تعویض مفصل شانه
دلایل متعددی وجود دارد که بیمار نیاز به جراحی تعویض مفصل شانه پیدا میکند و این دلایل شامل:
آرتروز شانه
آرتروز پیشرفته باعث ساییدگی غضروف و تغییر شکل مفصل شانه میشود و این وضعیت درد شدید، خشکی و محدودیت حرکت ایجاد میکند و با دارو یا فیزیوتراپی اغلب کنترل نمیشود، وقتی بیمار کارهای روزمره مثل برداشتن اجسام یا لباس پوشیدن را راحت انجام میدهد، جراحی تعویض شانه بهترین گزینه برای کاهش درد و بازگرداندن عملکرد است.
آرتریت روماتوئید
التهاب مزمن مفصل ناشی از آرتریت روماتوئید با تخریب غضروف و بافت مفصلی همراه است و این وضعیت باعث درد شدید، تورم و محدودیت حرکت میشود، وقتی درمان دارویی پاسخگو نیست، جراحی تعویض شانه مفصل آسیب دیده را جایگزین میکند.
شکستگی های پیچیده شانه
شکستگی های پیچیده استخوان بازو یا کتف که با درمان های معمول بهبود نمییابند، مفصل شانه را غیرقابل استفاده میکنند و در این موارد، تعویض مفصل شانه باعث بازسازی ساختار مفصل و بازگرداندن عملکرد میشود، هدف اصلی کاهش درد و امکان انجام فعالیت های روزمره بدون محدودیت است.
آسیب به روتاتور کاف
پارگی های گسترده روتاتور کاف یا آسیب رباطها باعث ناپایداری و درد مزمن شانه میشوند و در این شرایط، حتی با فیزیوتراپی یا درمان های محافظه کارانه، عملکرد شانه بهبود نمییابد و جراحی تعویض مفصل با جایگزینی مفصل آسیب دیده، ثبات و حرکت شانه را بازمیگرداند و درد مزمن را کاهش میدهد.
نکروز آواسکولار
کاهش خونرسانی به سر استخوان شانه باعث مرگ بافت استخوانی و از بین رفتن سطح مفصلی میشود، این وضعیت درد شدید و محدودیت حرکت ایجاد میکند و با درمان غیرجراحی بهبود نمییابد و جراحی تعویض شانه با جایگزینی استخوان و مفصل آسیب دیده، درد را کاهش میدهد و عملکرد طبیعی شانه را بازمیگرداند.
بیشتر بخوانید: تخریب مفصل شانه در اثر کمخونی
برای اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره از بهترین جراح تعویض مفصل شانه در بابل مازندران ، میتوانید با شمارههای ۰۱۱۳۲۲۶۰۰۸۶ – ۰۹۰۰۱۱۱۶۲۶۴ تماس بگیرید.
انواع جراحی تعویض مفصل شانه
آرتروپلاستی شانه بسته به شرایط بیمار به چند نوع تقسیم میشود:
تعویض کامل مفصل شانه
در این روش، هم سر استخوان بازو و هم سوکت شانه با پروتز جایگزین میشوند و مناسب افرادی است که آرتروز شدید یا آسیب گسترده مفصل دارند، تعویض کامل شانه باعث کاهش درد، بهبود دامنه حرکت و بازگرداندن عملکرد روزمره میشود و مزیت اصلی آن، بازیابی نسبی عملکرد طبیعی شانه و کاهش چشمگیر درد است، اما نیاز به جراحی دقیق و دوره نقاهت منظم دارد.
تعویض جزئی مفصل شانه
در این روش فقط سر استخوان بازو با پروتز جایگزین میشود و سوکت طبیعی باقی میماند، اغلب برای شکستگی های پیچیده یا آسیب محدود مفصل کاربرد دارد، این روش تهاجم کمتری نسبت به تعویض کامل دارد و دوره نقاهت کوتاهتر است، اما کاهش درد و بازیابی حرکت نسبت به تعویض کامل محدودتر است.
تعویض معکوس شانه
در تعویض معکوس، جای سر و سوکت شانه عوض میشود؛ سر استخوان به سوکت و سوکت به بازو متصل میشود، این روش برای بیمارانی با پارگی گسترده روتاتور کاف یا شانه ناپایدار مناسب است و باعث افزایش ثبات شانه، کاهش درد و امکان حرکت حتی بدون روتاتور قوی میشود و این روش پیچیدهتر است اما نتایج خوبی در بیماران خاص دارد.
بسته به نوع جراحی و پیچیدگی های آن هزینه تعویض مفصل شانه تعیین می شود.
مراحل جراحی تعویض مفصل شانه
جراحی آرتروپلاستی شانه تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و شامل مراحل زیر است:
بیهوشی
در عمل تعویض مفصل شانه (آرتروپلاستی شانه)، بیهوشی یکی از مهمترین مراحل جراحی است که به دو روش اصلی انجام میشود:
بیهوشی عمومی
در این روش، بیمار به طور کامل بیهوش میشود و در طول عمل جراحی هیچ حسی ندارد، بیهوشی عمومی با استفاده از داروهای تزریقی و یا استنشاقی انجام میشود و در این روش، بیمار به خواب عمیق میرود و تیم جراحی از طریق لولهای که در مجرای تنفسی قرار داده میشود، روند تنفس بیمار را کنترل میکند.
بیحسی موضعی همراه با آرامبخشی
در برخی موارد، از بیحسی ناحیهای مانند بلوک عصبی به همراه داروهای آرامبخش استفاده میشود، در این روش، تنها ناحیه شانه و بازو بیحس میشود و بیمار در طول عمل هوشیار است اما دردی احساس نمیکند، بلوک عصبی با تزریق داروی بیحسی به اعصاب شانه انجام میشود که حس درد را در این منطقه به طور موقت متوقف میکند و به همراه این روش داروهای آرامبخش تزریق میشود تا بیمار آرام و راحت باشد.
برش جراحی
جراح برشی در جلوی یا پشت شانه ایجاد میکند تا مفصل، استخوان بازو و سوکت شانه قابل دسترسی باشند، طول و محل برش بسته به تکنیک و وضعیت مفصل متفاوت است و برش باید به اندازه کافی بزرگ باشد تا پروتز جایگزین به درستی نصب شود، اما همزمان کوچک و دقیق تا آسیب به بافت های اطراف حداقل شود.
برداشتن بخش های آسیب دیده
در این مرحله سر استخوان بازو و در صورت نیاز سوکت شانه از جای خود خارج میشوند، غضروف و استخوان آسیب دیده تراشیده میشود تا فضایی صاف و مناسب برای نصب پروتز فراهم شود، دقت در این مرحله مهم است زیرا پایهای برای ثبات و حرکت مفصل جدید است و هر خطای کوچک باعث مشکلات بعدی میشود.
جایگزینی پروتز
پروتزهای بازو و سوکت در محل مناسب قرار داده میشوند، در تعویض معکوس، سر و سوکت جابهجا میشوند و پروتزها با سیمان استخوانی یا بدون سیمان فیکس میشوند و قرارگیری دقیق پروتز باعث کاهش درد، افزایش ثبات مفصل و بازگرداندن عملکرد طبیعی شانه میشود.
بستن برش جراحی
لایه های بافت و پوست با بخیه بسته میشوند و ناحیه با پانسمان یا گاهی آتل تثبیت میشود، بستن دقیق زخم از خونریزی، عفونت و تورم شدید جلوگیری میکند و پانسمان همچنین از فشار و تحریک مستقیم مفصل جدید محافظت میکند و به روند بهبودی کمک میکند.
پس از جراحی تعویض مفصل شانه، بیمار نیاز به مراقبت های ویژهای دارد تا بهترین نتیجه را از جراحی کسب کند و این مراقبتها را در مقاله مراقبت های بعد از تعویض مفصل شانه بخوانید.
چه زمانی جراحی تعویض مفصل شانه انجام می شود؟
تشخیص زمان مناسب برای انجام جراحی تعویض مفصل شانه باید توسط متخصص جراحی شانه و با توجه به ارزیابی کامل وضعیت بیمار انجام شود، پزشک با بررسی تاریخچه پزشکی، نتایج آزمایشها و وضعیت کلی بیمار، تصمیم نهایی را اتخاذ میکند و بهترین گزینه درمانی را پیشنهاد میدهد:
- اگر بیمار به طور مداوم از داروهای ضد درد، فیزیوتراپی، و سایر روشهای غیرجراحی مانند تزریق استروئید بهره برده است و هنوز از درد و مشکلات حرکتی رنج میبرد، جراحی گزینهای مناسب است و این درمانها باید به مدت معقولی امتحان شوند و اگر نتیجه مطلوبی نداشته باشند، جراحی لازم است.
- زمانی که درد شانه به حدی شدید است که تأثیر قابل توجهی بر روی تواناییهای روزمره بیمار دارد و با استفاده از داروهای مسکن و روشهای غیرجراحی تسکین نمییابد، جراحی راه حل مؤثری است.
محدودیت های شدید در دامنه حرکتی
اگر بیمار به شدت محدودیت در دامنه حرکتی شانه داشته باشد که بر فعالیتهای روزمره، مانند لباس پوشیدن، شستن، و سایر فعالیتهای ساده تأثیر بگذارد، و این محدودیتها با درمانهای غیرجراحی بهبود نیافته باشد، جراحی کمککننده است.
- اگر شانه بیمار به دلیل آرتروز شدید، شکستگی های پیچیده یا آسیب های جدی به بافت های نرم مانند تاندون های روتاتور کاف، دچار تخریب شده باشد، جراحی تعویض مفصل شانه گزینهای مناسب برای بهبود عملکرد مفصل و کاهش درد است.
- در مواردی که آسیب های غضروفی یا استخوانی به حدی پیشرفته شده است که توانایی مفصل شانه برای حرکت به طور قابل توجهی کاهش یافته و درمانهای دیگر نتوانستهاند بهبود بخشند، جراحی تعویض مفصل شانه راهحلی مؤثر است.
- اگر فیزیوتراپی و روشهای درمانی دیگر مانند حرکات اصلاحی، تمرینات تقویتی و درمانهای دستی نتوانند به بهبود وضعیت شانه کمک کنند، جراحی گزینهای منطقی است.
مزایای جراحی تعویض مفصل شانه
- یکی از اصلیترین مزایای جراحی آرتروپلاستی شانه کاهش دردهای شدید و مزمن شانه است که بیمار را ناتوان میکرده است.
- پس از جراحی، بیمار عملکرد طبیعی شانه را بازیابی کرده و به فعالیت های روزمره خود بازمیگردد.
- جراحی تعویض مفصل شانه باعث تثبیت مفصل میشود و خطر دررفتگی یا ناپایداری شانه را کاهش میدهد، مخصوصا در روش های معکوس برای افرادی با پارگی روتاتور کاف.
مانند هر جراحی دیگری، تعویض مفصل شانه نیز با برخی عوارض همراه است، عوارض تعویض مفصل شانه را بخوانید.
سوالات متداول جراحی تعویض مفصل شانه
مدت زمان بهبودی پس از آرتروپلاستی شانه به عوامل مختلفی از جمله نوع جراحی، وضعیت عمومی سلامتی و پیروی از توصیههای پزشک بستگی دارد و به طور کلی، بیماران پس از 6 تا 12 هفته قادر به بازگشت به فعالیتهای روزمره خود هستند، اما بازگشت به فعالیتهای شدیدتر و ورزشهای سنگین تا 6 ماه طول میکشد.
بله، فیزیوتراپی بخشی اساسی از فرآیند بهبودی پس از جراحی آرتروپلاستی شانه است و فیزیوتراپی به بازیابی دامنه حرکتی، قدرت عضلات و بهبود عملکرد مفصل کمک میکند، شروع فیزیوتراپی بلافاصله پس از جراحی تحت نظر متخصص فیزیوتراپی آغاز میشود.
نوع پروتز مورد استفاده در جراحی به وضعیت خاص شانه و نوع آسیب بستگی دارد و پزشک متخصص با بررسی شرایط بیمار و نتایج آزمایشها، بهترین نوع پروتز را انتخاب میکند، پروتزها از جنس فلز، پلاستیک و یا ترکیبی از این مواد هستند.
بیشتر بیماران بعد از جراحی آرتروپلاستی شانه میتوانند در همان روز یا روز بعد از بیمارستان ترخیص شوند، اما بستری شدن ممکن است به شرایط خاص بیمار و پیچیدگی عمل بستگی داشته باشد و مدت زمان بستری از یک شب تا چند شب طول میکشد.
مانند هر جراحی دیگری، آرتروپلاستی شانه نیز با برخی عوارض جانبی همراه است، این عوارض شامل عفونت، خونریزی، جابجایی پروتز و آسیب به اعصاب یا عروق است و پزشک با انجام اقدامات پیشگیرانه و مراقبتهای مناسب، تلاش میکند که این عوارض به حداقل برسد.
پس از جراحی آرتروپلاستی شانه، باید از انجام ورزشهای شدید و فعالیتهای سنگین مانند شنا تا زمانی که پزشک مجوز لازم را ندهد، خودداری کنید و میتوانید به تدریج به ورزشهای سبک و تمرینات تقویتی با مشاوره و نظارت متخصص فیزیوتراپی برگردید.
آرتروپلاستی شانه عمدتا برای بیماران مسنتر با مشکلات دژنراتیو و آسیبهای شدید مناسب است، اما در برخی موارد، جوانان نیز به دلیل آسیب های شدید یا بیماری های خاص نیاز به این جراحی دارند، تصمیمگیری در این مورد باید با مشورت متخصص جراحی انجام شود.
پس از جراحی، پیروی از یک رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی به بهبود سریعتر کمک میکند و مصرف مواد غذایی که سرشار از پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی است، به بهبود بافتها و سرعت ترمیم کمک میکند، در برخی موارد، پزشک مکملهای غذایی خاصی را توصیه میکند.
در نهایت…
جراحی تعویض مفصل شانه یک روش مؤثر برای درمان دردها و محدودیتهای حرکتی ناشی از آرتروز، آسیبهای تروماتیک و بیماریهای دژنراتیو است و با انجام این جراحی، بیمار به کاهش درد، بهبود عملکرد شانه دست مییابد و انتخاب یک متخصص با تجربه در جراحی شانه و پیروی از توصیه های پس از جراحی از عوامل مهمی هستند که نتایج مطلوبتری را برای بیمار به ارمغان میآورند.